Nikolai Lugansky, Sarajevska filharmonija i Ivo Lipanović - MAF - Fondacija za muzičke umjetnost

Utorak, 26. 5. 2026, 20:00 Narodno pozorište Sarajevo

32. SVEM

Koncert - Nikolai Lugansky, Sarajevska filharmonija i Ivo Lipanović

Edvard Grieg (1843-1907)
Peer Gynt, svite za orkestar iz scenske muzike za Ibsenovu dramu

Svita br. 1, op. 46

I. Jutarnje raspoloženje [Morgenstemning]
II. Åsina smrt [Åses død]
III. Anitrin ples [Anitras dans]
IV. U dvorani gorskog kralja [I Dovregubbens hall]

Svita br. 2, op. 55

I. Nevjestina otmica. Ingridina tužaljka [Bruderovet. Ingrids klage]
II. Arapski ples [Arabisk dans]
III. Povratak Peera Gynta. Olujna večer na moru [Peer Gynts hjemfart. Stormfull aften på havet]
IV. Solvejgina pjesma [Solveigs sang]

Pauza

Sergej Prokofjev (1891–1953)
Koncert za klavir i orkestar u g molu, br. 2, op. 16

I. Andantino – Allegretto
II. Scherzo. Vivace
III. Intermezzo. Allegro moderato
IV. Finale. Allegro tempestoso

O djelima:

Čuvene Peer Gynt svite norveškog kompozitora Edvarda Griega (1843–1907), majstora romantičkog muzičkog kolorita predstavljaju zasigurno temeljnu referentnu tačku kada se govori o njegovoj orkestarskoj muzici, ali i cjelokupnoj orkestarskoj muzici 19. stoljeća. Grieg je muziku za dramu Peer Gynt Henrika Ibzena počeo komponovati 1874. godine, a drama, kao i prateća scenska muzika, uz Griega u ulozi dirigenta izvedene su u Mollergarden Theatru u Oslu 1876. godine. Deset godina kasnije, Grieg je uredio i reorganizovao dijelove svoje partiture za scensku muziku i podijelio stavke u dvije svite op. 46 i op. 55. Obje svite sastoje se iz četiri stava. Prva svita iz opusa 46 započinje Jutarnjim raspoloženjem [Morgenstemning], zasigurno jednim od najpoznatijih orkestarskih odlomaka muzičke historije, na koji se nastavlja tužna i potresna Asina smrt [Åses død]. Nakon veselog Anitrinog plesa [Anitras dans], slijedi finale U dvorani planinskog kralja [I Dovregubbens hall], stavak u kojem jedna uporno ponavljana tematska cjelina neprestanom orkestarskom gradacijom dolazi do zaglušujućeg vrhunca. Druga Peer Gynt svita op. 55 donosi jednako intrigantnu lepezu melodijske invencije, orkestarskog kolorita i harmonske raznovrsnosti koja započinje dramatičnom Nevjestinom otmicom: Ingridina tužaljka [Bruderovet: Ingrids klage], a nastavlja se Arapskim plesom [Arabisk dans], ritmičnim i pompeznim stavkom nakon kojeg slijedi pomalo dramatični, a pomalo melanholični Povratak Peera Gynta: Olujna večer na moru [Peer Gynts hjemfart: Stormfull aften på havet]. Druga svita zaključena je Solvejginom pjesmom [Solveigs sang], jednim od najljepših primjera profinjene melodike kasnog romantizma pod uticajem folklornog izraza u orkestarskoj literaturi.

Sergei Prokofjev (1891–1953), jedan od najvećih kompozitora ruske muzike 20. stoljeća, njegovao je jedinstven pristup svojoj koncertantnoj muzici, brinući prvensteno o melodiji, zatim harmonskoj inventivnosti te je nastojao da istraži sve mogućnosti višestavačnog ciklusa i odnos soliste i orkestra unutar djela. Koncert za klavir i orkestar br. 2, op. 16 u g molu prvobitno je komponovao 1913. godine, no njegov se originalni rukopis zagubio u vihoru dešavanja Prvog svjetskog rata. Prokofjev je ovaj koncert dovršio 1924. godine, ali publika na premijernom izvođenju burno je negovodavala uslijed atipičnih promjena tempa kojima je narušena trostavačna struktura koncerta. Djelo je u principu četverostavačno, pri čemu prvi stav sadrži odsjeke brzi-lagani brzi, drugi donosi skercozni karakter. Treći u stilu intermeca donosi prelaz u finale koji sadrži kadencu soliste. Grandioznost i monumentalnost, kao i neizbježna dramatika koju donosi harmonska inventivnost ovog Prokofjevljevog koncerta te izuzetno kompleksna i zahtjevna solistička dionica klavira smještaju ovaj Koncert u sam vrh svjetske pijanističke literature.

O umjetnicima

NIKOLAI LUGANSKY

NIKOLAI LUGANSKY, klavir, (1972, Moskva) ubraja se među najistaknutije pijaniste savremene međunarodne scene, umjetnik je izuzetne interpretativne dubine, tehničke suverenosti i misaone muzikalnosti, čije je djelovanje tokom posljednjih decenija obilježilo koncertni život najuglednijih svjetskih podijuma. Na svojoj zvaničnoj stranici predstavljen je i riječima lista Le Monde, koji ga opisuje kao „ne samo najdivnijeg ruskog pijanistu savremenog doba, nego i jednog od najizuzetnijih umjetnika naše epohe“, što upečatljivo sažima njegovu reputaciju umjetnika visokog autoriteta i međunarodnog ugleda. Muzičko obrazovanje započeo je u Centralnoj muzičkoj školi pri Moskovskom konzervatoriju, gdje je učio u klasi Tatjane Kestner, a potom se usavršavao kod znamenitih pedagoga Tatjane Nikolajeve i Sergeja Dorenskog. Poslijediplomske studije također je nastavio pod mentorstvom Dorenskog, čime je njegovo umjetničko sazrijevanje bilo oblikovano u neposrednom dodiru s ruskom pijanističkom školom najvišeg ranga. Već u ranoj fazi karijere Luganski se afirmirao kao izuzetan talent, a niz međunarodnih priznanja otvorio mu je put ka široj koncertnoj afirmaciji. Među njegovim ranim umjetničkim uspjesima posebno se izdvajaju priznanja na nekim od najznačajnijih pijanističkih takmičenja: postao je laureat Prvog svesaveznog takmičenja mladih muzičara u Tbilisiju 1988. godine, VIII međunarodnog takmičenja Johann Sebastian Bach u Leipzigu, Rahmanjinovljevog takmičenja u Moskvi, kao i X međunarodnog takmičenja P. I. Čajkovski. Upravo su ovi uspjesi označili početak njegove solističke karijere i potvrdili ga kao umjetnika izuzetnog potencijala, čije će se ime ubrzo trajno upisati u vrh savremenog pijanizma.

Tokom svoje bogate međunarodne karijere, Nikolai Lugansky nastupao je s vodećim svjetskim orkestrima i dirigentima, gradeći umjetnički profil koji objedinjuje intelektualnu preciznost, emocionalnu suzdržanost i duboko razumijevanje stila. Posebno se ističe bliskošću s repertoarom ruskih i evropskih romantičara, ali i širinom interesa koji obuhvataju različite epohe i poetike pijanističke literature. Njegove interpretacije prepoznate su po unutrašnjoj logici, tonskoj rafiniranosti i izuzetnoj sposobnosti da spoje virtuozitet i misaonost u jedinstvenu umjetničku cjelinu. Posebno mjesto u njegovom umjetničkom djelovanju zauzima i diskografija, koja svjedoči o dosljednosti njegovog interpretativnog senzibiliteta i visokom izvođačkom standardu. Pored intenzivne koncertne aktivnosti, prisutan je i kao pedagog, nastavljajući tako tradiciju ruske pijanističke škole i prenoseći svoje iskustvo mlađim generacijama muzičara.

Umjetnost Nikolaia Luganskog odlikuje rijetka ravnoteža između tehničke briljantnosti i unutrašnje sabranosti izraza. Njegovo muziciranje ne počiva na spoljašnjem efektu, nego na dubokom poniranju u tekst, na osjećaju za arhitekturu forme i na set sposobnosti da se u svakom djelu otkrije njegova unutrašnja misaona i emocionalna logika. Upravo zbog toga Luganski uživa status umjetnika čije interpretacije publika i kritika doživljavaju kao izuzetne događaje, a njegovi nastupi ostaju trajno upamćeni po ozbiljnosti, plemenitosti tona i rijetkoj umjetničkoj uvjerljivosti.

O umjetnicima

IVO LIPANOVIĆ

IVO LIPANOVIĆ, dirigent, podrijetlom iz Lumbarde na Korčuli, rođen je u Dubrovniku. Dirigiranje je studirao na Muzičkoj akademiji u Zagrebu u klasi prof. Igora Gjadrova i kod Lovra pl. Matačića. Godine 1986. pobijedio je na natjecanju mladih dirigenata u Zagrebu, te je iste godine, a na poziv maestra Vjekoslava Šuteja, angažiran kao zborovođa i dirigent u Operi HNK u Splitu. Od 1992. do 1998. godine ravnatelj je Opere HNK u Splitu i umjetnički ravnatelj glazbenog programa Splitsko ljeto. U Splitu je ravnao brojnim koncertima, baletima i opernim premijerama, među kojima se posebno ističu Verdijevi Lombardijci, Falstaff, integralna izvedba Aide, Bizetova Carmen, Straussova Salome te prva scenska izvedba u Hrvatskoj Berliozova Faustova prokletstva.

Gostuje u Operi HNK Zagreb, Operi HNK I. pl. Zajca u Rijeci te dirigira orkestrima Zagrebačke filharmonije, Simfonijskim orkestrom HRT, Dubrovačkim simfonijskim orkestrom, Varaždinskim komornim orkestrom te u inozemstvu Simfonijskim akademskim orkestrom iz Seoula, Simfonijskim orkestrom Beneventa, Orkestrom opere iz Cagliarija, Orkestrom Arena di Verona, Orkestrom Deutsche Oper iz Berlina, Filharmonijskim orkestrom Nice, MDR simfonijskim orkestrom iz Leipziga, Slovenskom filharmonijom i Simfonijskim orkestrom slovenske radio televizije. Godine 1998. praizvodi i snima ciklus madrigala za djevojački zbor i instrumentalni ansambl Spiriti Eccellenti hrvatskog skladatelja Petra Bergama. Od 1995. godine intenzivno nastupa u inozemstvu pa tako u Seoulu ravna premijerom Verdijeva Don Carlosa, u Državnoj operi u Ankari izvodi Carminu Buranu, Andreu Cheniera, Carmen i Fausta, a u Italiji s velikim uspjehom debitira u Cagliariju sa Gounodovim Faustom kao i u Sassariju Mascagnijevom Cavalleriom rusticanom. Tijekom 1996. godine u Veroni s pijanistom Aldom Ciccolinijem integralno izvodi Saint-Saensove glasovirske koncerte i simfonije F. Mendelssohna.

Višegodišnji je docent i stalni gost dirigent u Teatro Lirico Sperimentale u Spoletu na specijalizaciji za mlade pjevače i orkestralne glazbenike, gdje je ujedno i dirigirao premijerama Gounodova Fausta, Massenetova Werthera i Le Nozze di Figaro W.A. Mozarta, Cavalleriu rusticanu P. Mascagnija, Il Segreto di Susanna E. Wolf-Ferrarija, Manon Lescaut G. Puccinija. U ožujku 2000. godine dirigira premijerom Evgenija Onjegina u Opera de Nice sa velikim opernim zvijezdama kao što su Barbara Hendricks, Vladimir Chernov, Zoran Todorović i Matti Salminen, dok nakon uspješnog debuta u listopadu 1999. u Deutsche Oper u Berlinu s Orffovom Carminom Buranom, biva ponovno angažiran te s velikim uspjehom, na dan Verdijeve smrti, 27. siječnja 2001, dirigira svečanom predstavom Falstaffa u toj poznatoj opernoj kući. Nakon Onjegina u Nici, započinje plodnu umjetničku suradnju sa sopranisticom Barbarom Hendricks. Zajedno koncertiraju u Švicarskoj i Francuskoj, a u listopadu 2003, nakon uspješnog koncerta u Zagrebu, ostvaruju veliku francusku turneju sa završetkom u poznatom pariškom kazalištu Chatelet.

Od 2001. do 2003. godine bio je na dužnosti generalnog glazbenog ravnatelja državne opere u Ankari i festivala u Aspendosu. Dobitnik je nagrade Milka Trnina Hrvatskog društva glazbenih umjetnika za 2003. godinu. U Bresci 2004. dirigira Madamom Butterfly u povodu 100. obljetnice konačne verzije te Puccinijeve partiture s ansamblima veronske Arene, a u Teatro Filarmonico u Veroni, 2005. godine postavlja novu produkciju Verdijeve Traviate. U sezoni 2007/2008 dirigira premijerama u sva četiri hrvatska nacionalna kazališta: Gotovčev Ero s onoga svijeta u HNK I. pl. Zajca Rijeka, Puccinijevu Manon Lescaut u HNK Split, Puccinijev Triptih u HNK Zagreb te Rahmanjinovljevog Aleka i Mascagnijevu Cavalleriu rusticanu u HNK Osijek. Godine 2009. u Teatro Vittorio Emanuelle u Messini ravna premijernom izvedbom Bizetove Carmen, a u Rijeci praizvodi novu domaću operu Alfija Kabilja Casanova u Istri. U srpnju 2010. premijerno dirigira simfonijskim koncertima i operama Cavalleria rusticana i Pagliacci na festivalu Luglio musicale Trapanese na Siciliji, da bi slijedeće godine dirigirao premijerom Puccinijeve Tosce. Godine 2012. u HNK Split, a za Muzički Bienale Zagreb, praizvodi operu Maršal hrvatskog skladatelja Silvija Foretića. S Invom Mulom i Zagrebačkom filharmonijom snimio je kompakt disk za Virgin CD pod nazivom Il bel sogno s arijama iz opera Gounoda, Masseneta, Puccinija i Verdija, a s Elenom Mosuc i Zborom i Simfonijskim orkestrom HRT-a za Sony također snima CD s arijama Rossinija, Bellinija i Donizettija.

Uz maestra Šuteja višegodišnji je dirigent humanitarnog spektakla Opera pod zvijezdama na zagrebačkoj Šalati i Zrinskom trgu, kao i mnogih koncerata Zagrebačke filharmonije na kojima su nastupile operne zvijezde Jose Carreras, Inva Mula i Denyce Graves kao i ostali eminentni hrvatski i strani solisti i glazbenici. Stalan je gost dirigent Sarajevske filharmonije i Narodnog pozorišta u Sarajevu gdje je ostvario nebrojeno simfonijskih koncerata i opernih premijera među kojima se ističu Verdijev i Mozartov Requiem, Rossinijev Stabat mater, te opere Evgenij Onjegin, Rigoletto, Don Carlos i Tosca. Od 2014. do 2019. po drugi put je bio ravnatelj Opere HNK Split i Umjetnički ravnatelj glazbenog programa Splitskog ljeta. Za to vrijeme dirigirao je značajnim premijerama i simfonijskim koncertima, a devet godina za redom je dirigirao otvaranjem Festivala Splitsko ljeto predstavama: Samson i Dalila, Turandot, Seviljski brijač, Nabucco, Rigoletto, Lombardijci, Cavalleria rusticana, Simon Boccanegra i Tosca. Dirigirao je 2019. godine Verdijevom AIDOM na otvaranju Festivala Ljubljana na Kongresnom trgu u Ljubljani vodeći na gostovanje Zbor, Balet i tehniku splitskog HNK uz orkestar Slovenske Filharmonije.

Za svoj umjetnički doprinos odlikovan je Redom Danice hrvatske s likom Marka Marulića te je dobitnik mnogih strukovnih nagrada od kojih treba izdvojiti nagradu Judita za najbolje umjetničko ostvarenje u glazbenom programu Splitskog ljeta 2020. godine i tri Nagrade hrvatskog glumišta za najbolje dirigentsko ostvarenje u 2018. godini za Nabucca, u 2020. za Lombardijce i u 2022. za Simona Boccanegru. Recentni je dobitnik nagrade za životno djelo Lovro pl. Matačić (2024) Hrvatskog društva glazbenih umjetnika, kao priznanja struke za iznimnu umjetničku karijeru.

O umjetnicima

SARAJEVSKA FILHARMONIJA

SARAJEVSKA FILHARMONIJA prvi je profesionalno organizovan simfonijski orkestar na području BiH, a svoje korijene je imala već u ansamblima koji su se formirali tokom austrougarske vladavine. Od 1923. godine, postojanje ovog orkestra predstavlja jedan od stubova muzičke kulture i instituciju od fundamentalnog značaja za sarajevsku i bosanskohercegovačku sredinu. Brojeći decenije djelovanja u sredini gdje se društvena dešavanja nemilosrdno odražavaju na kulturne prilike, Filharmonija je nekoliko puta bila primorana iznova ispisivati stranice svoje historije. Prve ideje o formiranju jednog profesionalnog ansambla u bosanskohercegovačkoj prijestolnici koji bi izvodio umjetničku muziku potekle su iz Oblasne muzičke škola, te je formiran Kvartet Filharmoničkog udruženja sastavljen od nastavnika škole. Prvi koncert održan je 15. 04. 1920. u dvorani kina Imperijal. Ovi mali, ali značajni koraci vodili su do održavanja osnivačke skupštine Sarajevske filharmonije tri godine kasnije. Za prvog predsjednika imenovan je Bogdan Milanković. Pod krilaticom „što više i što bolje muzike“, krenulo se s realizacijom kako bi novoformirani ansambl što prije počeo s aktivnostima. Prvi koncert održan je 24. oktobra 1923. godine. Zbog ratnih dešavanja (1941–1945), Filharmonija obustavlja rad. S aktivnostima nastavlja 1948. kada su definisani osnovni zadaci i nastojanja da se izvode simfonijska djela domaćih i stranih autora, da se podstiče stvaranje novih djela simfonijske muzike, doprinosi uzdizanju kvalitetnih muzičkih umjetnika, zadovoljavanju kulturnih potreba građana kroz saradnji s drugim institucijama u svrhu podizanja muzičke kulture i razvoja muzičkog života. Godina 1992. označila je početak agresije na Bosnu i Hercegovinu i destrukciju svega što je građeno prethodnih decenija. Tako je i Sarajevska filharmonija prekinula sa radom na dvije godine i pri tome pretrpjela velike materijalne, ali i ljudske gubitke. Svojevrsnu prekretnicu u radu Filharmonije predstavljao je koncert održan 19. juna 1994. godine kada su pod dirigentskom palicom slavnog Zubina Mehte u razrušenoj Vijećnici izveli Mozartov Requiem. Kao solisti nastupili su Jose Carreras, Ruggero Raimondi, Cecilia Gasdia i Ildiko Komlosi. Nakon završetka rata, Sarajevska filharmonija se obnavlja u kadrovskom smislu i ostvaruje značajne nastupe u zemlji i brojna gostovanja u inozemstvu. Direktori Sarajevske filharmonije u ovom periodu su bili: Emir Nuhanović (1995–2008), Samra Gulamović (2008–2016), Samir Lokvančić (2016–2022) i Vedran Tuce (2022–).

I danas Sarajevska filharmonija nastavlja težiti ka ciljevima postavljenim u začetku svoje djelatnosti, ostavši tako jedan od svjetionika kulturne scene i svakako jedna od najvažnijih karika u lancu sarajevskog i bosanskohercegovačkog muzičkog života. Svoj 100. rođendan Filharmonija je proslavila Gala koncertom u Narodnom pozorištu Sarajevo sa slavnim maestrom Riccardom Mutiem.